Temat interpretacji

Czy podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych odszkodowanie otrzymane w wyniku ugody sądowej z tytułu utraty prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego?

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112 poz. 770 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu, w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach z dnia 03 czerwca 2009r. Sygn. akt I SA/Gl 1114/08, wniosku z dnia 02 kwietnia 2008r. (data wpływu do tut. Biura 04 kwietnia 2008r.), Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko wnioskodawczyni przedstawione w ww. wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych otrzymania na podstawie ugody sądowej odszkodowania z tytułu utraty prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego - jest prawidłowe.

UZASADNIENIE

W dniu 04 kwietna 2008r. wpłynął do tut. Biura wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych otrzymania na podstawie ugody sądowej odszkodowania z tytułu utraty prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego.

W dniu 04 lipca 2008r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów wydał interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego znak: IBPB2/415-683/08/HK, w której uznał stanowisko wnioskodawczyni za nieprawidłowe. Interpretację skutecznie doręczono w dniu 14 lipca 2008r.

Pismem z dnia 16 lipca 2008r. (data wpływu do tut. Biura 23 lipca 2008r.), wniesiono wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, na które udzielono odpowiedzi pismem z dnia 06 sierpnia 2008r. Znak: IBPB2/415W-81/08/HK odmawiając zmiany ww. indywidualnej interpretacji indywidualnej. Odpowiedź na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa została skutecznie doręczona w dniu 12 sierpnia 2008r.

Pismem z dnia 08 września 2008r. (data wpływu do tut. Biura 08 września 2008r.) wniesiono skargę na ww. interpretację indywidualną. Pismem z dnia 08 października 2008r. Znak: IBPB2/4160-44/08/HK, IBRP/007-209/08 Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów udzielił odpowiedzi na skargę przesyłając ją, wraz z aktami sprawy, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 20 października 2008r. sygn. akt. III SA/Wa 2911/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przekazał sprawę do rozpoznania według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

W wyniku rozpatrzenia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 03 czerwca 2009r. Sygn. akt I SA/Gl 1114/08 uchylił zaskarżoną interpretację stwierdzając, że brak oceny stanowiska podatnika jak i nieprawidłowe uzasadnienie prawne stanowiska zajętego przez organ wydający interpretację stanowi naruszenie prawa skutkujące uchyleniem interpretacji. Prawomocny wyrok wpłynął do tut. Biura w dniu 14 września 2009r.

W przedmiotowym wniosku o interpretację indywidualną został przedstawiony następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni była najemcą lokalu mieszkalnego na podstawie umowy najmu na czas nieokreślony i do dnia 31 marca 2008r. tam mieszkała (50 lat). Właścicielem nieruchomości jest firma C. Najemcy lokali w tym budynku zwrócili się do właściciela budynku o nabycie zakup mieszkań, na zasadzie określonej w ustawie z dnia 15 grudnia 2000r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. z 2001r. Nr 4, poz. 24), dającym osobom uprawnionym prawo pierwszeństwa w nabyciu mieszkania na zasadach preferencyjnych. Właściciel postanowił jednak sprzedać cały budynek w drodze przetargu. W związku z tym najemcy wnieśli sprawę do Sądu. W wyniku tego doszło do ugody sądowej, na podstawie której firma C. wypłaciła wnioskodawczyni odszkodowanie za zrezygnowanie z prawa do pierwszeństwa w nabyciu lokalu, pod warunkiem opuszczenia tego lokalu do dnia 31 marca 2008r. W tej sytuacji wnioskodawczyni jest zmuszona do zakupu mieszkania na rynku wtórnym. Kwotę odszkodowania w całości przeznaczyła na zakup nowego lokalu i jego wyremontowanie. Dla potrzeb przeprowadzenia remontu zaciągnięty został ponadto kredyt w wysokości 50.000 zł. Wnioskodawczyni skończyła 87 lat, otrzymuje emeryturę po mężu i nie wyobraża sobie traktowania odszkodowania jako dochodu.

Zdaniem wnioskodawczyni kwota odszkodowania otrzymanego w wyniku ugody sądowej z tytułu utraty prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest zwolniona przedmiotowo.

W indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z 04 lipca 2008r. Znak: IBPB2/415-683/08/HK Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów uznał stanowisko wnioskodawczyni za nieprawidłowe stwierdzając, że zawarta ugoda stanowi ugodę w rozumieniu art. 917 Kodeksu cywilnego. Kwota odszkodowania wynika jedynie z ustaleń zawartych pomiędzy stronami ugody, ma charakter czysto umowny, a jej wysokość uwzględnia interesy obu stron i przede wszystkim ma rekompensować wnioskodawczyni utracone korzyści w postaci prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego.

W związku z powyższym, Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdził, iż przedmiotowe odszkodowanie nie jest odszkodowaniem, którego wysokość lub zasady ustalania wynikają z przepisów odrębnych ustaw, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc zastosowanie do niego mógłby mieć przepis art. 21 ust. 1 pkt 3b tej ustawy. Jednakże zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ww. ustawy, zwolnienie nie ma zastosowania do odszkodowań dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Wobec powyższego odszkodowanie, które wypłaciła wnioskodawczyni firma C., nie korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych, jako że jest to odszkodowanie dotyczące korzyści jakie wnioskodawczyni mogłaby osiągnąć gdyby jej szkody nie wyrządzono.

Wnioskodawczyni zaskarżyła, po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, ww. interpretację indywidualną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 października 2008r. Sygn. akt III SA/Wa 2911/08 przekazał sprawę do rozpatrzenia według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 03 czerwca 2009r. Sygn. akt I SA/Gl 1114/08 uchylił ww. interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 04 lipca 2008r. Znak: IBPB2/415-683/08/HK stwierdzając m.in. że, w zaskarżonej interpretacji organ podatkowy nie dokonaj analizy przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa jak również w niniejszej sprawie organ nie ocenił stanowiska wnioskodawczyni zawartego we wniosku a w szczególności nie zbadał czy przedmiotowa kwota w okolicznościach faktycznych wniosku stanowiła odszkodowanie oraz czy takie odszkodowanie otrzymane na podstawie ugody sądowej korzysta ze zwolnienia z uwagi na treść art. 21 ust. 1 pkt 3 lit b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd stwierdził, że brak oceny stanowiska podatniczki jak i nieprawidłowe uzasadnienie prawne stanowiska zajętego przez organ wydający interpretację stanowi naruszenie prawa skutkujące uchyleniem interpretacji.

Mając na uwadze powyższe uzasadnienie ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów, rozpatrując ponownie wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej z dnia 02 kwietnia 2008r. stwierdza, iż w świetle stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym stanowisko wnioskodawczyni - jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 14 poz. 176 ze zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Stosownie do postanowień art. 21 ust. 1 pkt 3b ww. ustawy, wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

1. otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
2. dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

W myśl art. 361 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r. Nr 16, poz. 93):

• zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła - § 1,
• w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono - § 2.

Szkoda rozpatrywana jako uszczerbek o charakterze majątkowym, może mieć w świetle tego przepisu postać dwojaką. Może obejmować stratę, jakiej doznaje mienie poszkodowanego wskutek doznania tej straty poszkodowany staje się uboższy niż był dotychczas, tzw. szkoda rzeczywista, ponadto może obejmować utratę korzyści, jakiej poszkodowany mógłby się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego wnioskodawczyni, na mocy ugody sądowej, otrzymała odszkodowanie za odstąpienie od prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu mieszkalnego pod warunkiem opuszczenia i opróżnienia lokalu w określonym terminie.

Szkoda, o której mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ww. przepisu, dotyczy w kontekście stanu faktycznego opisanego we wniosku - takiej sytuacji, w której wnioskodawczyni posiadając majątek w postaci mieszkania, mogła się spodziewać uzyskania korzyści z tego mieszkania na przykład z tytułu najmu. W omawianym przypadku wnioskodawczyni nie była właścicielką mieszkania, nie mogła zatem spodziewać się dodatkowych korzyści związanych z mieszkaniem. Zatem niezasadnie organ podatkowy uznał w interpretacji indywidualnej z dnia 04 lipca 2008r., że otrzymane odszkodowanie spełnia przesłankę, o której mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z czym nie może korzystać ze zwolnienia. Ponieważ nie ma podstaw do uznania, że wypłacone odszkodowanie dotyczy utraconych korzyści, będzie ono korzystało ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podkreślenia wymaga również fakt, że otrzymane odszkodowanie nie może korzystać ze zwolnienia określonego treścią art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na mocy tegoż przepisu zwolnione są jedynie te odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych. Powołana przez wnioskodawczynię ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa (Dz. U. z 2001r. Nr 4 poz. 24 ze zm.) nie zawiera żadnych uregulowań dotyczących wypłaty odszkodowania w sytuacji, gdyby lokal mieszkalny został zbyty z pominięciem prawa pierwszeństwa w nabyciu lokalu przez osoby uprawnione. Wskazuje tylko, że takie pierwszeństwo uprawnionym osobom przysługuje. Natomiast omawiane odszkodowanie, skoro nie znajduje do niego zastosowania norma wynikająca z art. 21 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy, korzysta ze zwolnienia określonego w treści art. 21 ust. 1 pkt 3b tejże ustawy.

Należy również zważyć na fakt, iż interpretacja indywidualna nie jest aktem stosowania prawa sensu stricto, lecz swoją konstrukcją przypomina raczej jego wiążącą wykładnię, dokonywaną przez uprawniony organ. W odróżnieniu od procesu stosowania prawa organ dokonujący interpretacji nie ustala stanu faktycznego w sprawie (zgodnie z zasadami postępowania podatkowego wynikającymi z Ordynacji podatkowej), lecz odnosi przepisy prawa podatkowego do stanu faktycznego przedstawionego we wniosku przez osobę zainteresowaną. Mając na uwadze powyższe, nie było podstaw, aby organ podatkowy uzyskiwał dodatkowe wyjaśnienia uzupełniające celem ustalenia charakteru otrzymanej na podstawie ugody sądowej kwoty. Należało bowiem uznać, że otrzymane świadczenie ma charakter odszkodowawczy, w przeciwnym wypadku fakt ten nie zostałby potwierdzony w ugodzie zatwierdzonej przez Sąd. Postępowanie w sprawie indywidualnej interpretacji z zakresu prawa podatkowego nie może określić odmiennego charakteru świadczenia od tego, jaki został ustalony przez strony (a potwierdzony przez Sąd) w odrębnym, cywilnym postępowaniu.

Powyższe oznacza, że w przedmiotowej sprawie stanowisko wnioskodawczyni, zgodnie z którym otrzymane odszkodowanie jest zwolnione z podatku dochodowego, należało uznać za prawidłowe.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ul. Stefana P. Wyszyńskiego 2, 44-100 Gliwice, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Wniosek ORD-IN

Treść w pliku PDF

Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach